GIDALARDA İLAÇ KALINTILARI
Yazar: Sıddık Mazlum GÖKTAŞ

 


Besinler, üretimden tüketime kadar olan zincirin her aşamasında güvenliklerini bozan etmenler ile karşı karşıya gelebilirler. Güvenilir besinler, üretimlerinden tüketim anına kadar fiziksel, kimyasal ve biyolojik riskleri taşımayan besinlerdir. Tüketmiş olduğumuz gıdaların güvenli ve sağlıklı olması tüketici sağlığının ana konusudur. Tüketilen gıdaların güvenliğinin sağlanması sadece halk sağlığını korumak için değil, aynı zamanda insanların markalara ve yasal denetimlere olan inancını da arttırır.

Kimyasal maddelerin gıdaları kirletmesi tüm dünyada önemli bir halk sağlığı sorunudur. Besinlerde istenmeyen kimyasal kalıntılar doğal, çevresel kirleticiler, tarımsal kimyasallar, hayvansal ilaçlar, hormonlar ve paketlemede kullanılan plastiklere kadar geniş bir etki alanı göstermektedir. Sıfır kimyasal kirliliğe sahip gıda yoktur. En saf ve temiz olan anne sütünde bile kimyasal kirlilikler bulunmaktadır. İçtiğimiz suda 600’den fazla kimyasal madde bulunmaktadır. Her kimyasal madde alınan doza göre etki gösterir. Hayvan hastalıklarını önlemek veya bitkilerde zirai mücadele amacıyla kullanılan ilaç ve kimyasal maddelerin çoğu uygulandıkları hayvan ya da bitkilerin yapısında bir miktar parçalanarak etkisiz hale gelirken, özellikle pestisit, antibiyotik gibi maddeler zor ayrışmaları nedeniyle her ilaç kullanımı sonrası giderek artarak gıda zincirine katılırlar. İnsanlara kadar ulaşarak halk sağlığı ve diğer canlılar için de bir risk faktörü oluştururlar.

Kalıntı olarak adlandırılan bu maddeler, gıda olarak tüketilen hayvan ya da bitkilerde hastalıklardan korumak, tedavi etmek ve gelişimi hızlandırmak adına pek çok ilaç, hormon, vitamin ve mineral maddeleri gıda olarak tüketilen hayvan ya da bitkilerin yapılarında biriken metabolitlerdir. En çok kalıntı oluşturan maddeler; antibakteriyel maddeler, antioksidanlar, pestisitler, mikotoksinler, ağır metaller ve boyalardır.




Günümüzde dünya nüfusunun hızlı bir şekilde artması ile özellikle hayvansal protein açığının kapatılması, hayvan yetiştiriciliğinde hastalıkların hızlıca uzaklaştırıp üretime hazırlanması, hayvansal gelişimin arttırılması veya hayvansal gıdaların veriminin arttırılması için antibiyotik veya benzeri maddeler oldukça yaygınlaşmıştır. Hayvanlarda ilaç kalıntılarının sebepleri, hayvanlara uygulanan ilaç tedavisinin ardından belirli bir sürenin geçmesini beklemeden kesilmesidir. Bununla birlikte ilaç tedavisi uygulanan hayvanlardan elde edilen ürünlerin (et, süt, yumurta) tüketilmesi de belirtilen sebepler arasındadır.

Gelişen dünya nüfusu ve artan beslenme ihtiyacını karşılamak adına tarımsal üretime büyük ihtiyaç vardır. Tarımsal ürünlerdeki hastalık ve zararlılara karşı uygulanan mücadele tipi kimyasal maddelerdir. Tarımsal ürünlerde hastalıklar ve zararlılar nedeniyle ürün kaybı meydana gelmektedir. Her ülke ve yetiştirici ürünlerinden en iyi verimi ve kaliteyi almak adına bu etmenler ile mücadele etmektedir. Bu sorunlarla mücadelede kullanılan kimyasal maddelere tarım ilacı yani pestisit denilmektedir. Pestisitlerin zehirli olmaları nedeniyle tarımsal ürünlerden daha fazla verim alınmakta ancak yanlış ve yüksek miktarda kullanımdan dolayı insan ve çevre sağlığını olumsuz etkilemektedir. Gereğinden fazla kullanılan pestisitler belirli sürelerden sonra toprakta birikir ve önce toprağa zarar verir daha sonra bitki tarafından topraktan emilerek oradan da bu ürünleri tüketen canlılara geçer. Gelişmekte olan ülkelerde yılda 37 bin insan tarım ilaçlarından dolayı kanser hastası olmaktadır. Pestisit ve antibiyotikler insanlarda kansere, genlerde bozukluğa, doğumlarda çocuklardaki şekil bozukluklarına, alerjilere neden olmaktadır.




Gıdalarda, yasal olarak izin verilen ilaç miktarına maksimum kalıntı limiti (MRL) denir. Maksimum kalıntı miktarı, günlük alım miktarında insanlara herhangi bir sağlık problemi yaratmayacak ilaçların miktarını tanımlar. Antibiyotik ve pestisitlerin yararları ve riskleri konusunda tüketiciler bilgilendirilmelidir. Antibiyotikler konusunda hayvan sağlığını korumak maksadı ile sürekli antibiyotik tedavisinin yapılmasının önüne geçilmelidir. Tüketiciler pestisit kalıntılarını azaltma (yıkama, kabuk soyma, sıcak suda bekletme) konusunda bilgilendirilmeli ve bilinçlendirilmelidir. Okullarda çocuklara bu konularda eğitimler verilmelidir. Pestisit satıcıları ve kullanıcıları bilgilendirilmelidir. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı veya üretim yapılan özel işletmelerin laboratuvarlarında denetimler yapılmalı ve laboratuvarların sürekli analiz yapmaları sağlanmalıdır. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı gıdalardaki kalıntılı ile ilgili kontrol amaçlı yeni mekanizmalar geliştirmeli, geliştirilen yeni uygulamalara uymayanlara ciddi yaptırımlar uygulamalıdır. Böylelikle tüketicinin kalıntı içeren gıdalar tüketmesinin önüne geçilebilir. Toplum olarak sağlıklı nesiller yetiştirmek ve gelecek kuşaklara yaşanılabilir bir dünya bırakmak için bu konuda duyarlı olmak zorundayız.

 

GÜVENİLİR BESİNLERLE GERÇEKLEŞTİRİLEN YETERLİ VE DENGELİ BESLENME SAĞLIĞIN TEMELİNİ OLUŞTURUR.

 

Sağlıklı Kalın…

 

KAYNAKLAR

Ayaz, A., Yurttagül, M. (2008). Besinlerdeki Toksik Öğeler-II. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 727.

Cönger, E., Aksu, P., Yiğit, N., Dokumacı, S., Baloğlu, Z., Burçak, A. (2012). Bazı Pestisitlerin Sebzelerdeki Kalıntı Davranışlarının Belirlenmesi Üzerine Çalışmalar. Bitki Koruma Bülteni52(3), 273-288.

Çetinkaya, F., Muş, T. E. (2010). Hayvansal Gıdalarda Hormon Kalıntıları, Tüketici Sağlığına Yönelik Riskler ve İlgili Yasal Düzenlemeler. Uludağ Univ. J. Fac. Vet. Med.29(2), 77-82.

Doğan, Y., Koç, F. (2018). Gıdalarda Kimyasal Kalıntılar ve Analiz Metotları. Journal of Faculty of Veterinary Medicine, Erciyes University/Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi15(3).

Gökcen, A., Atalay, M. (2012). Ette ve Sütte Paraziter İlaç Kalıntısı. Harran Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 1(2), 117-124.

Kaplan, M. (2009). Organik Gıdalar Neden Tercih Edilmeli? TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi501, 30-33.

Tiryaki, O. (2016). Türkiye’de Yapılan Pestisit Kalıntı Analiz ve Çalışmaları. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi32(1), 72-80.

Tiryaki, O., Canhilal, R., Horuz, S. (2010). Tarım İlaçları Kullanımı ve Riskleri. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi26(2), 154-169.

Yarsan, E. (2012). Hayvansal Gıdalarda Kalıntı Sorunu. Veteriner Farmakoloji ve Toksikoloji Derneği.

Yılbar, A., Soyutemiz, E. (2013). Gıda Değeri Olan Hayvanlarda Antibiyotik Kullanımı ve Muhtemel Kalıntı Riski. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi, 8(1), 97-104.

Yüksek, N. (2001). Etlerde Antibiyotik Kalıntılarının Aranması Üzerinde Çalışmalar. J. Fac. Vet. Med., 20, 85-90.

© 2018 Bilim Kuşu dergisi Her Hakkı Saklıdır.

Dergimizde yayınlanan makaleler açık kaynaklı olup yasal bir telif söz konusu ise lütfen bize bildiriniz.

Sitemizde ve dergimizde yer alan tüm yazıların sorumluluğu yazarlara aittir.

Sosyal medyada bizi takip edin.

Tasarım ve Uygulama: Memsidea